فهرست:

مقدمه

این سند راهنمایی هایی را در مورد استفاده از فناوری مبتنی بر ریزآرایه (Microarray Technology) ، به‌طور خاص آنالیز ریزآرایه کروموزومی یا Chromosomal Microarray Analysis (CMA)، در ژنتیک پزشکی برای تشخیص ناهنجاری‌های کروموزومی ارائه می‌دهد. مطالبی که در ادامه میخوانید خلاصه ای از این سند می باشد.

معرفی فناوری ریزآرایه کروموزومی (Chromosomal Microarray Technology)

• فناوری‌های ریزآرایه به‌طور قابل توجهی تشخیص ناهنجاری‌های کروموزومی را بهبود بخشیده‌اند. دو تکنولوژی شاخص در این زمینه شامل این موارد می باشند:
  • ریزآرایه هیبریدسازی ژنومی مقایسه ای یا Array CGH  (Array based Comparative Genomic Hybridization)
  • ریزآرایه‌های تَک‌نوکلئوتیدی یا SNP Array (Single Nucleotide Polymorphism Array)                                                                                                    
• این روش‌ها امکان شناسایی حذف یا اضافه شدگی ماده ژنتیکی را در مواردی که اندازه قطعه درگیر برای تشخیص با روش‌های سنتی مطالعه کروموزومی با تکنیک کاریوتایپ یا نواربندی گیمسا بسیار کوچک هستند فراهم می‌کنند.

کاربردهای بالینی

CMA به عنوان یک آزمون تشخیصی خط اول برای موارد زیر توصیه می‌شود:

• افرادی با تأخیر تکاملی/ناتوانی ذهنی (Developmental Delay/ Intellectual Disability – DD/ID)
• ناهنجاری‌های مادرزادی متعدد (Multiple Congenital Abnormalities – MCA)
• اختلالات طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorders – ASDs)

مطالعات نشان می‌دهد CMA در مقایسه با کاریوتایپ سنتی، بازده تشخیصی بالاتری دارد و در ۱۲.۲ تا ۱۹ درصد موارد، ناهنجاری‌های بیماری‌زا را شناسایی می‌کند.

CMA قادر به تشخیص حذف یا اضافه شدگی ریز و نیز تغییرات تعداد کپی (Copy Number Variants – CNVs) جدید (denovo) است که با اختلالاتی از جمله ASD و استعداد ابتلا به تومور مرتبط هستند.

محدودیت‌های CMA

• CMA نمی‌تواند بازآرایی‌های متعادل کروموزومی، موزائیسم سطح پایین و پلی‌پلوئیدی ها را تشخیص دهد
• این تکنیک نمی تواند تریزومی‌های آزاد را از تریزومی های ناشی از جابه‌جایی‌های نامتعادل افتراق دهد.
• این روش برای آزمایش‌های سریع (مانند تست های STAT نوزادان) یا موارد مربوط به تشخیص سریع آنیوپلوئیدی‌های شایع در دوران بارداری و ارزیابی موارد دارای سابقه خانوادگی بازآرایی‌های کروموزومی در افراد دارای فنوتیپ نرمال مناسب نیست.

پلتفرم های ریزآرایه

پلتفرم های مختلفی معرفی شده اند که از نظر رزلوشن و اطلاعات ارائه‌شده متفاوت هستند. مانند:

•  BAC Array
• Oligo array
• SNP Array

پلتفرم  SNP Array می‌تواند ناهنجاری‌های خنثی از نظر تعداد کپی، مانند دیزومی تک‌والدی (uniparental disomy) و مناطق homozygosity را تشخیص دهند که ممکن است نشانگر بیماری‌های اتوزومال مغلوب باشند.

توصیه‌ به انجام بررسی های تکمیلی

انجام آزمایش‌های تکمیلی، از جمله مطالعات سیتوژنتیکی، FISH و ارزیابی‌های والدین و همچنین مشاوره ژنتیک برای موارد دارای اختلالات کروموزومی شناسایی‌شده توصیه می‌شود.

متخصصان بالینی باید محدودیت‌های CMA را درک کرده و در مورد پوشش ریزآرایه و روش‌های پیگیری با آزمایشگاه‌ها مشورت کنند.

استانداردسازی و پایگاه‌های داده

تلاش‌هایی برای ایجاد سیستم‌های گزارش‌دهی استاندارد برای نتایج آزمون‌های مبتنی بر ریزآرایه در حال انجام است.

پایگاه‌های داده‌ای منابعی را برای مراجعه در مورد مکان‌یابی ژن‌ها، CNVها و اطلاعات بالینی فراهم می‌کنند. از جمله این پایگاه ها می توان به این موارد اشاره کرد:

• UCSC Genome Browser
• Toronto Database of Genomic Variants
• DECIPHER
• ECARUCA

توصیه‌ها

• CMA به عنوان آزمون خط اول برای ارزیابی پس از تولد در افراد دارای ناهنجاری‌های متعدد، DD/ID غیرسندرمیک و ASDs توصیه می‌شود.
• مطالعات بیشتری برای تعیین کاربرد آن برای سایر اندیکاسیون‌ها مانند تأخیر رشد و تأخیر گفتار مورد نیاز است.
• آزمایش‌های پیگیری مناسب و مشاوره ژنتیک در موارد عدم‌تعادل کروموزومی، اکیدا توصیه می شود.

این سند بر اهمیت درک توانایی ها و محدودیت‌های فناوری CMA و نیاز به گزارش‌دهی استاندارد برای بهبود ارزیابی‌های بالینی ژنتیک تأکید می‌کند.

منبع

Manning M, Hudgins L, Professional Practice and Guidelines Committee. Array-based technology and recommendations for utilization in medical genetics. practice for detection of chromosomal abnormalities. Genet Med. 2010;12:742–745

در صورت تمایل به دریافت مشاوره ژنتیک یا نیاز به انجام تست ژنتیک، جهت هماهنگی و تعیین نوبت مراجعه اینجا را کلیک کنید.

این متن برای نخستین بار در وب سایت کلینیک ژن منتشر شده است برای دسترسی به متن کامل با دنبال کردن لینک در عنوان مطلب به وب سایت کلینیک ژن مراجعه کنید.

فهرست:

• ‏کاربردهای بالینی‏ آزمایش Array
• ‏مزایای آزمایش Array‏
•  محدودیت‌های آزمایش Array
• تکنیک های زمینه ای مختلف آزمایش Array

آزمایش ریزآرایه کروموزومی (Chromosomal Micro Array – CMA) به اختصار تکنیک Array  یا اری نیز نامیده می شود و یک ابزار تشخیصی قدرتمند برای شناسایی علل ژنتیکی بیماری ها و مشکلات رشد و تکامل ناشی از حذف یا مضاعف شدگی قطعات کوچک DNA می باشد.

این تکنیک به عنوان کاریوتایپ مولکولی نیز شناخته می شود و یک روش آزمایش ژنتیکی با وضوح بالا است که کل ژنوم را برای حذف یا مضاعف شدگی ها یا تغییرات در تعداد کپی (Copy Number Variations – CNVs)  DNA تجزیه و تحلیل می کند بنابراین تکنیک Array می تواند بخش های کوچکی از DNA حذف یا مضاعف شده را شناسایی کند. برخی از تغییرات در تعداد کپی ها با شرایط سلامتی خاصی مرتبط هستند، در حالی که برخی دیگر ممکن است تغییرات طبیعی در ژنوم انسان را نشان دهند. ‏

‏کاربردهای بالینی‏ آزمایش Array

استفاده از آزمایش ریزآرایه های کروموزومی در این موراد ممکن است مورد استفاده قرار بگیرد.:‏

• ‏ تأخیر رشد غیرقابل توجیه
• تاخیر تکامل
• ناتوانی های ذهنی
• اختلالات طیف اوتیسم
• ‏ناهنجاری های مادرزادی‏‏
• ‏تشخیص قبل از تولد‏‏ در موارد یافته های سونوگرافی غیر طبیعی ‏
• بیماری های ژنتیکی غیر قابل توجیه

‏مزایای آزمایش Array‏

• وضوح بالاتر‏‏: در مقایسه با تکنیک کاریوتایپ، این روش می تواند تغییرات ژنتیکی کوچکتر را شناسایی کند. ‏
• ‏تجزیه و تحلیل جامع‏‏: این روش امکان تجزیه و تحلیل همزمان هزاران بخش DNA را فراهم می کند و آن را به روشی مقرون به صرفه و کارآمد برای آزمایش ژنتیکی تبدیل می کند. ‏
• تشخیص بیماری های ناشی از حذف های ریز کروموزمی: مانند سندرم دی جرجیا سندرم ویلیامز
• شناسایی واریانت های ناشناخته ریز کروموزمی‏‏: این آزمایش می تواند تغییرات در تعداد کپی را که ممکن است با روش های دیگر تشخیص داده نشود کشف کند و به تشخیص بیماری های ژنتیکی پیچیده کمک کند. ‏

 محدودیت‌های آزمایش Array

در حالی که Array ابزاری بسیار مفید است، محدودیت‌هایی دارد:

• تفسیر نتایج: برخی از یافته‌ها ممکن است با هیچ شرایط پزشکی واضحی ارتباط نداشته باشند.
• ملاحظات اخلاقی: آزمایش ژنتیکی ممکن است نگرانی‌های اخلاقی ایجاد کند، به‌ویژه زمانی که به آزمایش پیش از تولد یا یافته‌های تصادفی که مرتبط با وضعیت فعلی فرد نیست، پرداخته شود.
• عدم توانایی شناسایی اختلالات متعادل کروموزمی
• عدم جامعیت برای همه اختلالات ژنتیکی: میکروآرایه کروموزومی قادر به شناسایی جهش‌هایی که در سطح توالی DNA رخ می‌دهند، مانند جهش‌های در ژن‌های منفرد، نیست.
• یافته های غیر قطعی: ممکن است تغییرات با اهمیت بالینی نامعلوم (Variants of Unknown Clinical Significance – VUS) شناسایی شود که نیاز به تحلیل‌های بیشتر یا مطالعات خانوادگی داشته باشند.

تکنیک های زمینه ای مختلف آزمایش Array

تکنیک های زمینه ای یا پلتفرم های مختلفی برای شناسایی اختلالات ریز کروموزومی مورد استفاده قرار می گیرند. از جمله تکنیک های رایج می توان به این موراد اشاره کرد:

• Next Generation Sequencing یا NGS
• Array CGH
• SNP Array

‏ریزآرایه های کروموزومی ابزاری حیاتی در ژنتیک مدرن هستند که بینش هایی را در مورد اساس ژنتیکی شرایط مختلف سلامتی ارائه می دهند. توانایی آنها در تشخیص تغییرات ژنتیکی ظریف آنها را برای تشخیص اختلالات رشدی و مادرزادی بسیار ارزشمند می کند و در نهایت مدیریت بیمار و گزینه های درمانی را هدایت می کند. ‏

در صورت تمایل به دریافت مشاوره ژنتیک یا نیاز به انجام تست ژنتیک، جهت هماهنگی و تعیین نوبت مراجعه اینجا را کلیک کنید.

این متن برای نخستین بار در وب سایت کلینیک ژن منتشر شده است برای دسترسی به متن کامل با دنبال کردن لینک در عنوان مطلب به وب سایت کلینیک ژن مراجعه کنید.