فهرست:

مقدمه

PGT-SR یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های ژنتیکی برای شناسایی ناهنجاری‌های ساختاری نامتعادل (Unbalanced Structural Rearrangements) در جنین‌های حاصل از IVF است. این روش با استفاده از فناوری‌های نوین مانند NGS (Next Generation Sequencing) یا در برخی مراکز Array-CGH، امکان بررسی وضعیت کروموزوم‌های جنین را پیش از انتقال به رحم فراهم می‌کند.

مطالعات نشان داده‌اند که دقت تحلیلی (Analytical Accuracy) PGT-SR در شناسایی ناهنجاری‌های ساختاری هدف، در شرایط استاندارد آزمایشگاهی بیش از ۹۵ تا ۹۸ درصد است. با این حال، همانند هر آزمایش ژنتیکی دیگر، PGT-SR نیز محدودیت‌هایی دارد و نمی‌تواند سلامت ژنتیکی جنین را به‌طور مطلق تضمین کند. از سوی دیگر علی رغم پیشرفت های چشمگیر ایجاده شده در این حوزه، این تکنیک همچنان یک روش غربالگری محسوب شده و در زمره تست های تشخیصی طبقه بندی نمی شود.

عوامل مؤثر بر دقت PGT-SR

دقت این آزمایش به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• کیفیت نمونه‌برداری از سلول‌های تروفکتودرم
• کیفیت DNA استخراج‌شده
• نوع ناهنجاری ساختاری کروموزوم
• فناوری مورد استفاده (NGS یا Array-CGH)
• نرم‌افزارهای تحلیل داده
• تجربه آزمایشگاه و متخصصان ژنتیک
• احتمال وجود موزاییسم در جنین
• اندازه قطعات کروموزمی درگیر در جابجایی یا وارونگی

به همین دلیل، انتخاب آزمایشگاهی با تجربه در انجام PGT-SR نقش مهمی در کیفیت نتایج دارد.

مهم‌ترین محدودیت‌های PGT-SR

موزاییسم جنینی (Embryonic Mosaicism)

یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های PGT-SR، وجود موزاییسم است. در جنین موزائیک، همه سلول‌ها وضعیت کروموزومی یکسانی ندارند؛ برخی سلول‌ها طبیعی و برخی دیگر دارای ناهنجاری کروموزومی هستند. در چنین شرایطی ممکن است:

• نمونه‌برداری تنها از سلول‌های طبیعی انجام شود و نتیجه طبیعی گزارش شود.
• یا برعکس، سلول‌های غیرطبیعی نمونه‌برداری شوند، در حالی که بخش عمده جنین طبیعی باشد.

به همین دلیل، موزاییسم می‌تواند احتمال نتایج مثبت یا منفی کاذب را هرچند به میزان کم افزایش دهد.

عدم تشخیص همه بیماری‌های ژنتیکی

PGT-SR برای شناسایی عدم تعادل‌های ساختاری کروموزومی طراحی شده است و نمی‌تواند تمام بیماری‌های ژنتیکی را تشخیص دهد.به عنوان مثال، این آزمایش معمولاً برای تشخیص موارد زیر طراحی نشده است:

• بیماری‌های تک‌ژنی (مانند SMA، فیبروز کیستیک یا تالاسمی)
• بسیاری از واریانت‌های نقطه‌ای (Single Gene Variants)
• اختلالات اپی‌ژنتیک
• بیماری‌های چندعاملی
• بسیاری از جهش‌های میتوکندریایی

محدودیت در تشخیص تغییرات بسیار کوچک

اگرچه فناوری NGS قدرت تفکیک بالایی دارد، اما اندازه ناهنجاری قابل شناسایی به پلتفرم آزمایشگاهی و طراحی آزمایش بستگی دارد. برخی حذف‌ها یا اضافه‌شدن‌های بسیار کوچک (Microdeletions و Microduplications) ممکن است خارج از محدوده تشخیص آزمایش باشند یا نیاز به روش‌های اختصاصی‌تری داشته باشند.

احتمال عدم دستیابی به نتیجه قطعی

در درصد کمی از موارد، به دلیل کیفیت پایین DNA، تعداد ناکافی سلول‌های نمونه‌برداری‌شده یا مشکلات فنی، ممکن است نتیجه آزمایش به صورت No Result یا غیرقابل تفسیر (Inconclusive) باشد و نیاز به نمونه‌برداری مجدد یا تصمیم‌گیری بالینی دیگری وجود داشته باشد.

آیا PGT-SR تضمین‌کننده تولد نوزاد سالم است؟

خیر.

اگرچه PGT-SR خطر انتقال جنین دارای ناهنجاری ساختاری نامتعادل را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد، اما نمی‌تواند سلامت کامل جنین را تضمین کند.

این آزمایش نمی‌تواند از بروز موارد زیر پیشگیری کند.

• جهش‌های جدید (De novo Mutations)
• بسیاری از بیماری‌های تک‌ژنی
• ناهنجاری‌های مادرزادی غیرژنتیکی
• اختلالات ناشی از عوامل محیطی یا عفونت‌ها
• برخی اختلالات رشدی جنین

آیا پس از PGT-SR انجام آزمایش‌های دوران بارداری لازم است؟

بله.

بر اساس توصیه انجمن‌های معتبر بین‌المللی، بارداری حاصل از PGT-SR نیز باید تحت مراقبت‌های معمول و اختصاصی دوران بارداری قرار گیرد.

آزمایش‌های تشخیصی مانند نمونه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS) یا آمنیوسنتز با نظر و صلاحدید متخصصین زنان و با درنظر گرفتن محدودیت های مرتبط با روش های تهاجمی نمونه برداری برای تأیید نتیجه PGT-SR توصیه می شود. همچنین انجام سونوگرافی‌های استاندارد، به‌ویژه آنومالی اسکن، همچنان ضروری است.

در صورت تمایل به دریافت مشاوره ژنتیک یا نیاز به انجام تست ژنتیک، جهت هماهنگی و تعیین نوبت مراجعه اینجا را کلیک کنید. یا لینک پایین این صفحه را دنبال کنید.

این متن برای نخستین بار در وب سایت کلینیک ژن منتشر شده است برای دسترسی به متن کامل با دنبال کردن لینک در عنوان مطلب به وب سایت کلینیک ژن مراجعه کنید.

فهرست:

مقدمه

زوج‌هایی که یکی از آن‌ها ناقل ناهنجاری‌های ساختاری کروموزوم است، معمولاً دو گزینه اصلی پیش رو دارند:

1. بارداری طبیعی و انجام تشخیص پیش از تولد (Prenatal Diagnosis یا PND)
2. انجام IVF همراه با PGT-SR و انتقال جنین‌های دارای تعادل کروموزومی

هر یک از این روش‌ها مزایا، محدودیت‌ها و شرایط خاص خود را دارند و انتخاب بین آن‌ها باید پس از مشاوره با متخصص ژنتیک و متخصص درمان ناباروری انجام شود.

روش اول: بارداری طبیعی همراه با PND

در این رویکرد، زوجین بدون انجام IVF باردار می‌شوند و پس از تشکیل بارداری، وضعیت کروموزومی جنین بررسی می‌شود. این بررسی معمولاً با یکی از روش‌های زیر انجام می‌شود:

• نمونه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS) در هفته ۱۰ تا ۱۳ بارداری
• آمنیوسنتز در هفته ۱۵ تا ۲۰ بارداری

در صورت تشخیص ناهنجاری کروموزومی نامتعادل، والدین می‌توانند با دریافت مشاوره تخصصی درباره ادامه یا خاتمه بارداری تصمیم‌گیری کنند.

مزایای PND

• عدم نیاز به IVF
• مناسب برای زوج‌هایی که باروری طبیعی دارند.
• هزینه اولیه کمتر نسبت به IVF همراه با PGT-SR
• امکان تشخیص قطعی وضعیت کروموزومی جنین در دوران بارداری

محدودیت‌های PND

• ناهنجاری پس از بارداری تشخیص داده می‌شود.
• ممکن است زوجین با تصمیم دشوار خاتمه بارداری مواجه شوند.
• در صورت ابتلای جنین، بارداری پایان می‌یابد و لازم است بارداری مجدد برنامه‌ریزی شود.
• در برخی زوج‌ها، تجربه چندین سقط یا ختم بارداری می‌تواند از نظر جسمی و روانی بسیار دشوار باشد.

روش دوم: IVF همراه با PGT-SR

در این روش ابتدا تخمک‌ها و اسپرم در آزمایشگاه لقاح داده می‌شوند و پس از تشکیل جنین، پیش از انتقال به رحم، بررسی ژنتیکی انجام می‌شود. تنها جنین‌هایی که از نظر ناهنجاری ساختاری کروموزومی متعادل هستند، برای انتقال انتخاب می‌شوند.

مزایای PGT-SR

• کاهش احتمال انتقال جنین دارای ناهنجاری ساختاری نامتعادل
• کاهش احتمال سقط ناشی از عدم تعادل کروموزومی
• کاهش احتمال نیاز به ختم بارداری به دلیل ناهنجاری کروموزومی
• انتخاب جنین پیش از آغاز بارداری
• کاهش فشار روانی ناشی از انتظار برای نتایج PND

محدودیت‌های PGT-SR

• نیاز به انجام IVF حتی در زوج‌هایی که ممکن است باروری طبیعی داشته باشند.
• هزینه بیشتر نسبت به بارداری طبیعی
• تضمین‌کننده تولد نوزاد سالم نیست.
• ممکن است در برخی سیکل‌ها هیچ جنین متعادلی برای انتقال وجود نداشته باشد.
• همچنان انجام مراقبت‌های استاندارد دوران بارداری و در برخی شرایط، آزمایش‌های تشخیصی مانند CVS یا آمنیوسنتز توصیه می‌شود.

مقایسه PND و PGT-SR

آیا PGT-SR جایگزین PND است؟

خیر.

یکی از باورهای نادرست این است که پس از انجام PGT-SR دیگر نیازی به بررسی‌های دوران بارداری وجود ندارد. در حالی که انجمن‌های علمی معتبر توصیه می‌کنند که حتی در بارداری‌های حاصل از PGT-SR نیز مراقبت‌های معمول دوران بارداری ادامه یابد و همچنین، انجام آزمایش‌های تشخیصی مانند CVS یا آمنیوسنتز با نظر و صلاحدید متخصص زنان و با در نظر گرفتن محدودیت های روش های تهاجمی نمونه برداری، مدنظر قرار گیرد.

در چه شرایطی PGT-SR انتخاب مناسب‌تری است؟

PGT-SR معمولاً در شرایط زیر می‌تواند مزایای بیشتری داشته باشد:

• زوج‌های ناقل ترانسلوکاسیون متعادل یا رابرتسونی
• سابقه چندین سقط ناشی از ناهنجاری‌های کروموزومی
• سابقه تولد فرزند مبتلا به عدم تعادل کروموزومی
• زوج‌هایی که به دلایل شخصی یا پزشکی تمایل دارند تا حد امکان از مواجهه با تصمیم‌گیری درباره ختم بارداری پیشگیری کنند.
• زوج‌هایی که به هر دلیل در حال انجام IVF هستند.

در چه شرایطی PND مناسب‌تر است؟

PND ممکن است در زوج‌هایی مناسب‌تر باشد که:

• باروری طبیعی دارند و انجام IVF برای آن‌ها ضرورت ندارد.
• احتمال تشکیل جنین سالم از نظر کروموزومی در آن‌ها بالا است.
• با انجام آزمایش‌های تشخیصی دوران بارداری و تصمیم‌گیری بر اساس نتایج آن مشکلی ندارند.
• پس از دریافت مشاوره ژنتیک، این مسیر را با آگاهی کامل انتخاب می‌کنند.

جمع‌بندی

هیچ‌کدام از روش‌های PND یا PGT-SR را نمی‌توان به‌طور مطلق «بهتر» از دیگری دانست. این دو روش در دو مرحله متفاوت از فرآیند باروری به کار می‌روند و هر کدام مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند.

PGT-SR با انتخاب جنین‌های دارای تعادل کروموزومی پیش از انتقال، می‌تواند احتمال انتقال جنین نامتعادل، سقط و نیاز به ختم بارداری را در بسیاری از زوج‌های ناقل ناهنجاری‌های ساختاری کاهش دهد. در مقابل، PND امکان تشخیص قطعی وضعیت کروموزومی جنین را پس از تشکیل بارداری فراهم می‌کند و همچنان یکی از ارکان اصلی مراقبت‌های بارداری پرخطر محسوب می‌شود.

بنابراین، انتخاب بین این دو روش باید بر اساس نوع ناهنجاری کروموزومی، وضعیت باروری، سابقه پزشکی و خانوادگی، سن مادر، شرایط اقتصادی و ترجیحات زوجین، و پس از مشاوره ژنتیک انجام شود.

در صورت تمایل به دریافت مشاوره ژنتیک یا نیاز به انجام تست ژنتیک، جهت هماهنگی و تعیین نوبت مراجعه اینجا را کلیک کنید. یا لینک پایین این صفحه را دنبال کنید.

این متن برای نخستین بار در وب سایت کلینیک ژن منتشر شده است برای دسترسی به متن کامل با دنبال کردن لینک در عنوان مطلب به وب سایت کلینیک ژن مراجعه کنید.

‏تغییراتی که بر ساختار کروموزوم ها تأثیر می گذارند می توانند باعث ایجاد مشکلاتی در رشد، تکامل و عملکرد سیستم های بدن شوند. این تغییرات می توانند توالی بسیاری از ژن ها را در کروموزوم تحت تأثیر قرار دهند و پروتئین های ساخته شده از آن ژن ها را مختل کنند.‏

‏تغییرات ساختاری می تواند در طول تشکیل سلول های تخمک یا اسپرم، در اوایل رشد جنین یا در هر سلول پس از تولد رخ دهند. در طی تغییرات ساختاری کروموزم ها، قطعات DNA ممکن است در داخل ساختار یک کروموزوم دچار بازآرایی شوند یا بین دو یا چند کروموزوم جابجا شوند. اثرات تغییرات ساختاری به اندازه و محل تغییر، اختلال در عملکرد ژن و به دست آوردن یا از بین رفتن مواد ژنتیکی بستگی دارد. برخی از تغییرات باعث مشکلات سلامتی می شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است هیچ تاثیری بر سلامت فرد نداشته باشند.‏

‏تغییرات در ساختار کروموزوم شامل موارد زیر است:‏
‏1- جابجایی ها‏ (Translocations)
‏جابجایی زمانی اتفاق می افتد که قطعه ای از یک کروموزوم جدا شده و به کروموزوم دیگری متصل می شود. در صورتیکه هیچ ماده ژنتیکی به مواد ژنتیکی اصلی اضافه یا از آن کم نشده باشد، به این نوع بازآرایی متعادل (balanced) گفته می شود. اما اگر به دست آوردن یا از دست دادن مواد ژنتیکی وجود داشته باشد، این جابجایی با عنوان ‏نامتعادل (unbalanced) توصیف می شود.‏

‏2- حذف‏ها (Deletions)
حذف ها زمانی اتفاق می افتند که یک کروموزوم شکسته شود و مقداری مواد ژنتیکی از بین برود. حذف ها می توانند بزرگ یا کوچک باشند و می توانند در هر نقطه از کروموزوم رخ دهند.‏

‏3- مضاعف شدگی‏ ها (Duplications)
مضاعف شدگی زمانی اتفاق می افتد که بخشی از یک کروموزوم به طور غیرطبیعی کپی و تکرار شود. این نوع تغییر کروموزومی منجر به کپی های اضافی از مواد ژنتیکی از بخش تکراری می شود.‏

‏4- وارونگی ها (Inversions)
وارونگی زمانی اتفاق می افتد که توالی یک کروموزوم در دو مکان شکسته شود. قطعه DNA حاصل معکوس شده و دوباره در کروموزوم قرار می گیرند. مواد ژنتیکی ممکن است در نتیجه شکستگی کروموزوم از بین بروند. وارونگی که شامل بخش سانترومر کروموزم باشد، وارونگی پری سنتریک (pericentric) و وارونگی که در بازوی بلند (q) یا بازوی کوتاه (p) کروموزوم رخ می دهد و سانترومر را درگیر نکند، وارونگی پاراسانتریک (paracentric) نامیده می شود.‏

‏5- ایزوکروموزوم ها‏ (Isochromosomes)
ایزوکروموزم، کروموزومی با دو بازوی یکسان است. به این معنی که به جای یک بازوی q و یک بازوی p ، دارای دو بازوی q یا دو بازوی p است. در نتیجه، این کروموزوم های غیرطبیعی دارای یک کپی اضافی از برخی ژن ها هستند و فاقد کپی از ژن های بازوی از دست رفته هستند.‏

‏6- کروموزوم های دوسانترومری (Dicentric chromosomes)
‏برخلاف کروموزوم های معمول که دارای یک سانترومر هستند، این کروموزوم ها حاوی دو سانترومر هستند. کروموزوم های دو سانترومری از همجوشی غیر طبیعی دو قطعه کروموزوم حاصل می شوند که هر کدام شامل یک سانترومر هستند. این ساختارها ناپایدار بوده و اغلب شامل از دست دادن بخشی از مواد ژنتیکی هستند.‏

‏7- کروموزوم های حلقه ای‏ (Ring chromosomes)
کروموزوم های حلقه ای معمولا زمانی ایجاد می شوند که یک کروموزوم در دو مکان (معمولا در انتها های بازوهای بلند و کوتاه) شکسته می شود و سپس نقاط شکست در بازوها به هم متصل می شوند و یک ساختار دایره ای تشکیل می دهند. بسته به اینکه شکستگی ها در کجای کروموزوم رخ می دهد حلقه ممکن است شامل سانترومر باشد یا نباشد. در بسیاری از موارد ، مواد ژنتیکی نزدیک انتهای کروموزوم از بین می رود.‏

‏بسیاری از سلول های سرطانی نیز تغییراتی در ساختار کروموزومی خود دارند. این تغییرات ارثی نیستند. آنها در سلولهای سوماتیک (سلولهایی غیر از تخمک یا اسپرم) در طول تشکیل یا پیشرفت تومور سرطانی رخ می دهند.‏

منبع:

این متن برای نخستین بار در وب سایت کلینیک ژن منتشر شده است برای دسترسی به متن کامل با دنبال کردن لینک در عنوان مطلب به وب سایت کلینیک ژن مراجعه کنید.