فهرست:
مقدمه
این سند راهنمایی هایی را در مورد استفاده از فناوری مبتنی بر ریزآرایه (Microarray Technology) ، بهطور خاص آنالیز ریزآرایه کروموزومی یا Chromosomal Microarray Analysis (CMA)، در ژنتیک پزشکی برای تشخیص ناهنجاریهای کروموزومی ارائه میدهد. مطالبی که در ادامه میخوانید خلاصه ای از این سند می باشد.
معرفی فناوری ریزآرایه کروموزومی (Chromosomal Microarray Technology)
- فناوریهای ریزآرایه بهطور قابل توجهی تشخیص ناهنجاریهای کروموزومی را بهبود بخشیدهاند. دو تکنولوژی شاخص در این زمینه شامل این موارد می باشند:
- ریزآرایه هیبریدسازی ژنومی مقایسه ای یا Array CGH (Array based Comparative Genomic Hybridization)
- ریزآرایههای تَکنوکلئوتیدی یا SNP Array (Single Nucleotide Polymorphism Array)
- این روشها امکان شناسایی حذف یا اضافه شدگی ماده ژنتیکی را در مواردی که اندازه قطعه درگیر برای تشخیص با روشهای سنتی مطالعه کروموزومی با تکنیک کاریوتایپ یا نواربندی گیمسا بسیار کوچک هستند فراهم میکنند.
کاربردهای بالینی
CMA به عنوان یک آزمون تشخیصی خط اول برای موارد زیر توصیه میشود:
- افرادی با تأخیر تکاملی/ناتوانی ذهنی (Developmental Delay/ Intellectual Disability – DD/ID)
- ناهنجاریهای مادرزادی متعدد (Multiple Congenital Abnormalities – MCA)
- اختلالات طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorders – ASDs)
مطالعات نشان میدهد CMA در مقایسه با کاریوتایپ سنتی، بازده تشخیصی بالاتری دارد و در ۱۲.۲ تا ۱۹ درصد موارد، ناهنجاریهای بیماریزا را شناسایی میکند.
CMA قادر به تشخیص حذف یا اضافه شدگی ریز و نیز تغییرات تعداد کپی (Copy Number Variants – CNVs) جدید (denovo) است که با اختلالاتی از جمله ASD و استعداد ابتلا به تومور مرتبط هستند.
محدودیتهای CMA
- CMA نمیتواند بازآراییهای متعادل کروموزومی، موزائیسم سطح پایین و پلیپلوئیدی ها را تشخیص دهد
- این تکنیک نمی تواند تریزومیهای آزاد را از تریزومی های ناشی از جابهجاییهای نامتعادل افتراق دهد.
- این روش برای آزمایشهای سریع (مانند تست های STAT نوزادان) یا موارد مربوط به تشخیص سریع آنیوپلوئیدیهای شایع در دوران بارداری و ارزیابی موارد دارای سابقه خانوادگی بازآراییهای کروموزومی در افراد دارای فنوتیپ نرمال مناسب نیست.
پلتفرم های ریزآرایه
پلتفرم های مختلفی معرفی شده اند که از نظر رزلوشن و اطلاعات ارائهشده متفاوت هستند. مانند:
- BAC Array
- Oligo array
- SNP Array
پلتفرم SNP Array میتواند ناهنجاریهای خنثی از نظر تعداد کپی، مانند دیزومی تکوالدی (uniparental disomy) و مناطق homozygosity را تشخیص دهند که ممکن است نشانگر بیماریهای اتوزومال مغلوب باشند.
توصیه به انجام بررسی های تکمیلی
انجام آزمایشهای تکمیلی، از جمله مطالعات سیتوژنتیکی، FISH و ارزیابیهای والدین و همچنین مشاوره ژنتیک برای موارد دارای اختلالات کروموزومی شناساییشده توصیه میشود.
متخصصان بالینی باید محدودیتهای CMA را درک کرده و در مورد پوشش ریزآرایه و روشهای پیگیری با آزمایشگاهها مشورت کنند.
استانداردسازی و پایگاههای داده
تلاشهایی برای ایجاد سیستمهای گزارشدهی استاندارد برای نتایج آزمونهای مبتنی بر ریزآرایه در حال انجام است.
پایگاههای دادهای منابعی را برای مراجعه در مورد مکانیابی ژنها، CNVها و اطلاعات بالینی فراهم میکنند. از جمله این پایگاه ها می توان به این موارد اشاره کرد:
- UCSC Genome Browser
- Toronto Database of Genomic Variants
- DECIPHER
- ECARUCA
توصیهها
- CMA به عنوان آزمون خط اول برای ارزیابی پس از تولد در افراد دارای ناهنجاریهای متعدد، DD/ID غیرسندرمیک و ASDs توصیه میشود.
- مطالعات بیشتری برای تعیین کاربرد آن برای سایر اندیکاسیونها مانند تأخیر رشد و تأخیر گفتار مورد نیاز است.
- آزمایشهای پیگیری مناسب و مشاوره ژنتیک در موارد عدمتعادل کروموزومی، اکیدا توصیه می شود.
این سند بر اهمیت درک توانایی ها و محدودیتهای فناوری CMA و نیاز به گزارشدهی استاندارد برای بهبود ارزیابیهای بالینی ژنتیک تأکید میکند.
منبع
Manning M, Hudgins L, Professional Practice and Guidelines Committee. Array-based technology and recommendations for utilization in medical genetics. practice for detection of chromosomal abnormalities. Genet Med. 2010;12:742–۷۴۵
در صورت تمایل به دریافت مشاوره ژنتیک یا نیاز به انجام تست ژنتیک، جهت هماهنگی و تعیین نوبت مراجعه اینجا را کلیک کنید.
