فهرست:
مقدمه
این سند یافتههای کلیدی زیر را در مورد سببشناسی اختلالات طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorders – ASDs) برجسته میسازد.
مبنای ژنتیکی
شواهد، قویاً از ژنتیکی بودن مبنای ASDs حمایت میکنند و وراثت چندعاملی، سازگارترین تبیین برای آن است.
خطر عود برای خواهران و برادران تنی فرد مبتلا، ۱۰–۳ درصد برآورد میشود.
در صورتی که اولین فرزند مبتلا، دختر باشد (۷٪) در مقایسه با پسر (۴٪) ریسک تکرار بالاتر خواهد بود.
در صورت ابتلای چند خواهر و برادر، خطر عود به ۵۰–۳۳ درصد افزایش مییابد.
بازده تشخیصی
پیشرفتها در آزمایشهای بالینی، بازده تشخیصی برای شناسایی علت ژنتیکی ASDs را از ۱۰-۶ درصد به ۴۰-۳۰ درصد افزایش داده است. این شامل موارد زیر است:
- ریزآرایه کروموزومی (Chromosomal Microarray Analysis – CMA): 10%
- آزمایش سندرم ایکس شکننده (Fragile X Syndrome): 1-5%
- جهش های ژن MECP2 مرتبط با سندرم رت (Rett Syndrome): 4%
- جهش های ژن PTEN در افراد مبتلا به ماکروسفالی (اندازه دورسر بیش از ۲.۵ انحراف معیار بالاتر از میانگین): ۴%
- آزمایش کاریوتایپ: ۳%
- سایر علل قابل شناسایی: ۱۰%
ناهنجاریهای کروموزومی
ناهنجاریهای کروموزومی بهطور مداوم در افراد دارای ASDs گزارش شده است. CMA بهدلیل بازده تشخیصی بالاتر، تا حد زیادی جایگزین سیتوژنتیک مرسوم به عنوان آزمایش رده اول شده است.
اختلالات تکژنی
چندین اختلال تکژنی با ASDs مرتبط هستند، از جمله:
- جهش ژن FMR1 در Fragile X Syndrome
- جهشهای ژن MECP2 در Rett Syndrome
- بیماری های مرتبط با ژن PTEN مانند Cowden syndrome
آزمایش برای این ژنها تحت معیارهای بالینی خاصی توصیه میشود.
اختلالات متابولیک و میتوکندریایی
اختلالات متابولیک و میتوکندریایی نادر با فنوتیپهای ASD مرتبط هستند و اغلب با علائم همراه مانند تشنج، پسرفت عصبی، یا اختلال عملکرد اندامها تظاهر مییابند. آزمایش روتین برای این موارد توصیه نمیشود مگر اینکه نشانگرهای بالینی ویژه وجود داشته باشد.
تصویربرداری عصبی
تصویربرداری عصبی روتین بهدلیل بازده تشخیصی محدود، برای همه افراد دارای ASDs توصیه نمیشود. با این حال، ممکن است در موارد با نشانگرهای خاص مانند میکروسفالی، پسرفت عصبی، یا تشنج مفید باشد.
ASDs سندرمیک
چندین سندرم ژنتیکی، از جمله سندرم ایکس شکننده، سندرم رت، و توبروز اسکلروزیس ، از علل شناختهشده ASDs هستند. برای این بیماری ها، ارزیابی سببشناختی بیشتر ضروری نیست.
ارزیابی مرحلهای
یک رویکرد ارزیابی گامبهگام توصیه میشود که با آزمایشهای پربازده و کمتهاجمیتر (مانند CMA، آزمایش ایکس شکننده برای مردان) آغاز شده و بر اساس نشانگرهای بالینی به آزمایشهای رده دوم (مانند توالییابی MECP2 برای زنان، آزمایش PTEN برای ماکروسفالی) پیش میرود.
جهتگیریهای آینده
انتظار میرود فناوریهای نوظهور مانند توالییابی نسل بعدی (به عنوان مثال، توالییابی اگزوم Whole Exome Sequencing یا توالییابی ژنوم Whole Genome Sequencing) در سالهای آینده بازده تشخیصی را بیش از پیش افزایش دهند.
این یافتهها بر اهمیت ارزیابی ژنتیک در شناسایی علل زمینهای ASDs تأکید میکنند؛ امری که میتواند به درمان، مدیریت و مشاوره ژنتیک برای خانوادههای مبتلا کمک کند.
منبع
Schaefer GB, Mendelsohn NJ, Professional Practice and Guidelines Committee. Clinical genetics evaluation in identifying the etiology of autism spectrum disorders: 2013 guideline revisions. Genet Med. 2013;15:399–۴۰۷.
در صورت تمایل به دریافت مشاوره ژنتیک یا نیاز به انجام تست ژنتیک، جهت هماهنگی و تعیین نوبت مراجعه اینجا را کلیک کنید.
