فهرست:
سندرم لی–فرامنی (Li-Fraumeni Syndrome) چیست؟
سندرم لی–فرامنی (Li-Fraumeni Syndrome؛ LFS) یکی از شناخته‌شده‌ترین سندرم‌های ارثی مستعدکننده سرطان است که با افزایش قابل توجه خطر ابتلا به انواع مختلف سرطان، به‌ویژه در سنین پایین، همراه است.
این سندرم در اثر وجود یک واریانت یا جهش بیماری‌زای ژرم‌لاین در ژن TP53 ایجاد می‌شود. ژن TP53 نقش مهمی در کنترل تقسیم سلولی، پاسخ به آسیب DNA و جلوگیری از تکثیر سلول‌های غیرطبیعی دارد. اختلال در عملکرد این ژن می‌تواند زمینه ایجاد طیف متنوعی از سرطان‌ها را در طول زندگی افزایش دهد.
یکی از ویژگی‌های مهم سندرم لی–فرامنی، تنوع بسیار زیاد سرطان‌های مرتبط و سن پایین بروز برخی از آن‌ها است. به همین دلیل، شناسایی افراد دارای این سندرم و قرار دادن آن‌ها در برنامه پایش منظم می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
سندرم لی–فرامنی چگونه ایجاد می شود؟
علت اصلی شناخته‌شده سندرم لی–فرامنی، وجود یک واریانت Pathogenic یا Likely Pathogenic در نسخه ژرم‌لاین ژن TP53 است. ژن TP53 پروتئینی به نام p53 را تولید می‌کند که یکی از مهم‌ترین تنظیم‌کننده‌های پاسخ سلول به آسیب DNA است. در صورت آسیب شدید DNA، این مسیر می‌تواند تقسیم سلولی را متوقف کرده و زمینه حذف سلول آسیب‌دیده را فراهم کند. هنگامی که عملکرد این سیستم به دلیل یک واریانت بیماری‌زا مختل شود، سلول‌هایی که دارای آسیب ژنتیکی هستند ممکن است فرصت بیشتری برای تکثیر و تبدیل شدن به سلول سرطانی پیدا کنند.
چه سرطان‌هایی با سندرم لی–فرامنی ارتباط دارند؟
سندرم لی–فرامنی با طیف گسترده‌ای از سرطان‌ها ارتباط دارد. پنج گروه توموری، بخش مهمی از سرطان‌های کلاسیک این سندرم را تشکیل می‌دهند:
- سرطان پستان، به‌ویژه سرطان پستان با شروع زودرس
- سارکوم‌های بافت نرم
- استئوسارکوم (سارکوم استخوان)
- تومورهای سیستم عصبی مرکزی
- کارسینوم آدرنوکورتیکال (Adrenocortical carcinoma)
علاوه بر این موارد، سرطان‌ها و تومورهای دیگری مانند برخی انواع لوسمی، تومورهای گوارشی، تومورهای پوستی و سایر بدخیمی‌ها نیز می‌توانند در افراد دارای واریانت بیماری‌زای TP53 مشاهده شوند.
بنابراین، لی–فرامنی را نباید تنها به عنوان یک «سندرم سرطان پستان» در نظر گرفت؛ بلکه یک سندرم استعداد ارثی به سرطان با طیف وسیع است.
سرطان در سندرم لی–فرامنی معمولاً در چه سنی ایجاد می‌شود؟
یکی از ویژگی‌های مهم LFS، احتمال بروز سرطان در سنین پایین است. ممکن است یک فرد در دوران کودکی، نوجوانی یا اوایل بزرگسالی به سرطان مبتلا شود. همچنین در برخی افراد، بیش از یک سرطان اولیه در طول زندگی ایجاد می‌شود.
به همین دلیل، سن پایین تشخیص سرطان، به‌خصوص در کنار سابقه خانوادگی سرطان‌های مرتبط، می‌تواند یک علامت هشدار برای بررسی سندرم لی–فرامنی باشد.
چه کسانی باید از نظر سندرم لی–فرامنی بررسی شوند؟
همه افراد مبتلا به سرطان نیازمند آزمایش TP53 نیستند. با این حال، برخی الگوهای شخصی و خانوادگی باید شک به LFS را افزایش دهند. از جمله موارد مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سابقه خانوادگی سرطان‌های متعدد و با شروع زودرس
- سرطان پستان در سنین بسیار پایین
- سارکوم در سنین پایین
- استئوسارکوم
- تومور مغزی یا سایر تومورهای سیستم عصبی مرکزی در سنین پایین
- کارسینوم آدرنوکورتیکال
- وجود چند سرطان اولیه در یک فرد
- وجود چند مورد سرطان مرتبط با LFS در یک خانواده
معیارهای Chompret یکی از مهم‌ترین چارچوب‌های مورد استفاده برای شناسایی افرادی هستند که انجام آزمایش ژنتیکی TP53 در آن‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.
معیارهای Chompret برای بررسی TP53 چیست؟
معیارهای بالینی دقیق ممکن است با توجه به دستورالعمل مورد استفاده متفاوت باشند، اما به‌طور کلی بررسی TP53 در شرایطی مانند موارد زیر مطرح می‌شود:
- وجود یک تومور مرتبط با LFS در سن پایین همراه با سابقه خانوادگی: فردی که پیش از ۴۶ سالگی به یکی از تومورهای اصلی مرتبط با LFS، مانند سرطان پستان زودرس، سارکوم، استئوسارکوم، تومور CNS یا کارسینوم آدرنوکورتیکال مبتلا شده و یکی از بستگان درجه اول یا دوم او نیز دچار تومور مرتبط با LFS در سن پایین یا چند سرطان اولیه بوده است.
- وجود چند سرطان اولیه در یک فرد: فردی که به چند تومور اولیه مبتلا شده باشد، به‌ویژه اگر حداقل دو مورد از آن‌ها در طیف تومورهای اصلی LFS قرار داشته باشند و اولین سرطان در سن پایین ایجاد شده باشد.
- برخی تومورهای نادر: وجود کارسینوم آدرنوکورتیکال، تومور شبکه کوروئید (Choroid plexus tumor) یا برخی انواع خاص رابدومیوسارکوم در سنین پایین می‌تواند حتی بدون سابقه خانوادگی، انجام بررسی TP53 را مطرح کند.
- سرطان پستان با شروع بسیار زودرس: سرطان پستان در سن بسیار پایین، به‌ویژه پیش از ۳۱ سالگی، یکی دیگر از شرایطی است که می‌تواند بررسی TP53 را مطرح کند.
سندرم لی–فرامنی چگونه به ارث می‌رسد؟
LFS یک بیماری با الگوی اتوزومال غالب است. فرد دارای یک واریانت بیماری‌زای ژرم‌لاین در TP53 می‌تواند آن را به فرزند خود منتقل کند. بنابراین، در صورت وجود واریانت بیماری‌زای TP53 در یکی از والدین، احتمال انتقال آن به هر فرزند ۵۰ درصد است.
با این حال، وجود یک واریانت TP53 در فرد مبتلا لزوماً به معنای آن نیست که یکی از والدین او نیز مبتلا بوده است. بخشی از موارد ناشی از واریانت‌های de novo یا جهش جدید هستند؛ یعنی واریانت برای نخستین بار در فرد ایجاد شده است.
تفاوت آزمایش ژنتیکی خون با بررسی TP53 در تومور چیست؟
این دو آزمایش هدف یکسانی ندارند. آزمایش ژرم‌لاین با استفاده از DNA خون یا نمونه غیرتوموری، به دنبال واریانت‌هایی است که در سلول‌های بدن وجود دارند و می‌توانند زمینه ارثی ابتلا به سرطان را ایجاد کنند. در مقابل، بررسی DNA تومور برای شناسایی تغییراتی انجام می‌شود که ممکن است در سلول‌های سرطانی ایجاد شده باشند و لزوماً در تمام سلول‌های بدن وجود ندارند. بنابراین، مشاهده یک واریانت TP53 در بافت تومور به‌تنهایی برای تشخیص سندرم لی–فرامنی کافی نیست و در صورت مطرح بودن LFS، باید وجود واریانت ژرم‌لاین به‌طور مناسب بررسی شود.
آزمایش ژنتیکی سندرم لی–فرامنی چگونه انجام می‌شود؟
آزمایش ژنتیکی برای LFS با هدف شناسایی واریانت ها یا جهش های بیماری‌زای TP53 در DNA ژرم‌لاین انجام می‌شود.
معمولاً نمونه خون یا نمونه‌ای مناسب از بافت غیرتوموری برای بررسی ژنتیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
آزمایش می‌تواند به صورت:
- بررسی اختصاصی TP53
- پنل چندژنی سرطان‌های ارثی
- یا در شرایط خاص، بررسی‌های گسترده‌تر ژنتیکی مانند Whole Exome sequencing
انجام شود.
در بررسی TP53 باید علاوه بر واریانت‌های کوچک یا جهش های نقطه ای مانند missense، nonsense و splice-site variants، به حذف‌ها و دوپلیکاسیون‌های ژنی نیز توجه شود؛ زیرا برخی تغییرات TP53 با روش‌های توالی‌یابی معمول شناسایی نمی‌شوند و به روش‌های deletion/duplication analysis نیاز دارند.
در صورت تمایل به دریافت مشاوره ژنتیک یا نیاز به انجام تست ژنتیک، جهت هماهنگی و تعیین نوبت مراجعه اینجا را کلیک کنید. یا لینک پایین این صفحه را دنبال کنید.
آیا درباره «سندرم لی–فرامنی (Li-Fraumeni Syndrome)» راهنمایی بیشتری می‌خواهید؟
اگر این مطلب درباره وضعیت شما یا خانواده‌تان پرسشی ایجاد کرده است، می‌توانید اطلاعات بیشتری بخوانید، نیاز به مشاوره را ارزیابی کنید یا پیام خود را با تأیید شماره همراه ارسال نمایید.
