آنومالی اسکن چیست؟ راهنمای کامل سونوگرافی هفته ۱۸ تا ۲۲ بارداری

فهرست:

آنومالی اسکن چیست؟

آنومالی اسکن (Fetal Anomaly Scan) یک سونوگرافی تخصصی بررسی سلامت جنین در دوران بارداری است که با هدف بررسی دقیق ساختار بدن جنین و شناسایی ناهنجاری‌های مادرزادی انجام می‌شود. این سونوگرافی برخلاف سونوگرافی‌های معمول که بیشتر برای بررسی رشد جنین یا تعیین سن بارداری استفاده می‌شوند، بر ارزیابی جزئیات آناتومیک اندام‌های جنین تمرکز دارد.

در این بررسی، پزشک یا سونوگرافیست تلاش می‌کند ساختارهای اصلی بدن جنین را به‌صورت نظام‌مند ارزیابی کند و در صورت وجود هرگونه تغییر غیرطبیعی، آن را شناسایی و ثبت نماید. از جمله مهم‌ترین اندام‌هایی که بررسی می‌شوند می‌توان به مغز، صورت، ستون فقرات، قلب، قفسه سینه، معده، روده‌ها، کلیه‌ها، مثانه، اندام‌های فوقانی و تحتانی، بند ناف، جفت و مایع آمنیوتیک اشاره کرد.

هدف اصلی آنومالی اسکن تشخیص زودهنگام ناهنجاری‌های ساختاری است تا در صورت نیاز، امکان انجام بررسی‌های تکمیلی، مشاوره ژنتیک، برنامه‌ریزی برای ادامه بارداری یا آماده‌سازی تیم درمانی برای مراقبت‌های پس از تولد فراهم شود.

در بسیاری از موارد، نتیجه طبیعی این سونوگرافی باعث اطمینان خاطر بیشتر خانواده می‌شود. در مقابل، اگر یافته‌ای غیرطبیعی مشاهده شود، لزوماً به معنای وجود یک بیماری قطعی نیست. برخی یافته‌ها ممکن است موقتی، خفیف یا نیازمند بررسی‌های تکمیلی باشند و تنها با ارزیابی‌های بیشتر می‌توان درباره اهمیت آن‌ها اظهار نظر کرد.

بهترین زمان انجام آنومالی اسکن چه زمانی است؟

یکی از رایج‌ترین پرسش‌های والدین این است که بهترین زمان انجام آنومالی اسکن چه زمانی است؟

بر اساس توصیه انجمن‌های معتبر بین‌المللی مانند ACOG این سونوگرافی معمولاً بین هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ بارداری انجام می‌شود. با این حال، بسیاری از مراکز تخصصی انجام آن را در بازه ۱۸ تا ۲۰ هفته و ۶ روز ترجیح می‌دهند.

علت انتخاب این بازه زمانی آن است که در این مرحله:

بیشتر اندام‌های جنین به اندازه کافی تکامل یافته‌اند تا به‌خوبی قابل مشاهده باشند.
هنوز زمان کافی برای انجام بررسی‌های تکمیلی، مانند اکوکاردیوگرافی جنین، آمنیوسنتز یا مشاوره ژنتیک در صورت نیاز وجود دارد.
در صورت تشخیص یک ناهنجاری مهم، امکان برنامه‌ریزی درمان و تصمیم‌گیری آگاهانه برای ادامه مراقبت‌های بارداری فراهم است.

آیا انجام آنومالی اسکن زودتر از هفته ۱۸ امکان‌پذیر است؟

در برخی مراکز فوق‌تخصصی، بخشی از ارزیابی آناتومی جنین را می‌توان در هفته‌های ۱۱ تا ۱۴ نیز انجام داد. این بررسی که گاهی Early Anatomy Scan نامیده می‌شود، می‌تواند برخی ناهنجاری‌های شدید را زودتر شناسایی کند؛ اما جایگزین آنومالی اسکن استاندارد در سه‌ماهه دوم نیست. بسیاری از اندام‌ها در آن زمان هنوز به اندازه کافی تکامل نیافته‌اند و برای ارزیابی کامل، انجام آنومالی اسکن در هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ همچنان ضروری است.

اگر آنومالی اسکن دیرتر انجام شود چه می‌شود؟

انجام این سونوگرافی پس از هفته ۲۲ نیز ممکن است اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد، اما در برخی موارد کیفیت ارزیابی بعضی ساختارها کاهش می‌یابد و فرصت انجام بررسی‌های تکمیلی یا برنامه‌ریزی مناسب محدودتر می‌شود. به همین دلیل، بهتر است این بررسی در زمان توصیه‌شده انجام شود.

آنومالی اسکن چگونه انجام می‌شود؟

آنومالی اسکن یک سونوگرافی غیرتهاجمی است که معمولاً از روی شکم مادر انجام می‌شود و برای مادر یا جنین خطری ندارد. در این بررسی از امواج فراصوت (اولتراسوند) استفاده می‌شود و برخلاف تصویربرداری با اشعه ایکس یا سی‌تی‌اسکن، هیچ‌گونه اشعه یونیزان به جنین تابانده نمی‌شود.

پزشک یا سونوگرافیست ژل مخصوصی را روی پوست شکم مادر قرار داده و با حرکت دادن پروب سونوگرافی، تصاویر مختلفی از جنین تهیه می‌کند. بسته به وضعیت قرارگیری جنین، کیفیت دستگاه و شرایط مادر، انجام این بررسی معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول می‌کشد.

گاهی ممکن است به دلیل وضعیت نامناسب جنین، بررسی برخی اندام‌ها به‌طور کامل امکان‌پذیر نباشد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است از مادر بخواهد کمی راه برود، وضعیت خود را تغییر دهد یا در روز دیگری برای تکمیل سونوگرافی مراجعه کند.

نکته مهم: کامل نشدن آنومالی اسکن در یک جلسه، معمولاً به معنای وجود مشکل در جنین نیست و اغلب فقط به دلیل وضعیت قرارگیری جنین رخ می‌دهد.

در آنومالی اسکن چه مواردی بررسی می‌شود؟

هدف اصلی آنومالی اسکن، ارزیابی منظم و دقیق تمام اندام‌های اصلی جنین است. پزشک بر اساس پروتکل‌های استاندارد، هر عضو را به‌ترتیب بررسی می‌کند تا در صورت وجود هرگونه ناهنجاری ساختاری، آن را شناسایی کند.

عضو یا ساختار	مواردی که بررسی می‌شود	نمونه ناهنجاری‌های قابل تشخیص
مغز	شکل جمجمه، بطن‌ها، مخچه، جسم پینه‌ای (در صورت امکان)، حفره خلفی	آنانسفالی، هیدروسفالی، هولوپروزنسفالی
صورت	بینی، لب فوقانی، حدقه چشم	شکاف لب و کام، هیپوپلازی استخوان بینی
ستون فقرات	مهره‌ها و پوست روی ستون فقرات	اسپینا بیفیدا
قلب	چهار حفره، خروجی عروق بزرگ، ریتم قلب	بیماری‌های مادرزادی قلب
قفسه سینه	ریه‌ها، اندازه قفسه سینه	دیسپلازی‌های اسکلتی، توده‌های ریوی
دیافراگم	سالم بودن دیافراگم	فتق مادرزادی دیافراگم
معده و روده	وجود معده، وضعیت روده‌ها	آترزی دئودنوم، انسداد روده، گاستروشیزی
کلیه و مثانه	تعداد کلیه‌ها، اندازه، اکوژنیسیته، مثانه	آژنزی کلیه، کلیه پلی‌کیستیک
اندام‌ها	استخوان‌های بلند، دست‌ها و پاها	کوتاهی اندام، کلاب فوت، دیسپلازی اسکلتی
بند ناف	تعداد عروق بند ناف	شریان منفرد بند ناف
جفت	محل قرارگیری، ظاهر جفت	جفت سرراهی
مایع آمنیوتیک	حجم مایع اطراف جنین	پلی‌هیدرآمنیوس، الیگوهیدرآمنیوس

برای آشنایی بیشتر با نحوه بررسی هر یک از اجرای بدن جنین، یافته‌های طبیعی، ناهنجاری‌های قابل تشخیص و ارتباط آن‌ها با بیماری‌های ژنتیکی، مقاله های اختصاصی را مطالعه کنید.